أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

263

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

كن تا كيست كه در چشم تو رفيع‌تر مىنمايد ؟ - نگاه كردم مردى وسيم را ديدم حلّهء نيكو پوشيده گفتم : هذا يا رسول اللّه ، گفت : اكنون نگاه كن تا ازين جمع كه در چشم تو حقيرتر مىنمايد ؟ - من نگاه كردم مردى ضعيف حال را ديدم خلقانى « 1 » پوشيده گفتم : هذا يا رسول اللّه ، اين حقيرتر مىنمايد مرا ، رسول صلى اللّه عليه و آله گفت : و الّذى نفسى بيده ، به آن خداى كه جان من بامر اوست كه اين مرد كه در چشم تو حقيرتر مىنمايد بنزديك خداى بهتر است از جهانى ازين مرد پر باز كرده . ابن عباس گفت : مراد به اين آيت [ وَ اللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ ] آنست كه روزى دهد در دنيا و تبعتى باز آن « 2 » نبود و در آخرت حساب آن نخواهد ، و گفته‌اند كه : مراد به اين اهل بهشت‌اند كه خداى ايشان را بىحساب روزى دهد يعنى بيش از آنكه در تقدير و حساب آيد . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 213 ] كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَ مَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلاَّ الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ بَغْياً بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ( 213 ) ميگويد كه : مردمان همه يك امّت و يك گروه بودند و يك ملّت بودند و در ميان ايشان خلاف نبود خلاف در ميان ايشان ظاهر گشت پس خداى عزّ و جلّ پيغمبران را فرستاد صد و بيست و چهار هزار چنان كه در اخبارست سيصد و سيزده رسول بودند بيست و هشت را از ايشان نام در قرآن مذكور است و پنج اولوا العزم‌اند نوح و ابراهيم و موسى و عيسى و محمّد عليهم السّلام ، ايشان همه بشارت دهنده بودند مؤمنان را به ثواب و ترساننده عاصيان را از عقاب ، و بفرستاد با ايشان كتاب را به حق يعنى با هر يكى از ايشان . أبو ذر غفارى گفت : رسول صلى اللّه عليه و آله را پرسيدم كه خداى تعالى چند كتاب فرستاد ؟ - گفت : پنجاه صحيفه بشيث وصىّ آدم فرستاد و بر نوح سى صحيفه و بر ابراهيم ده صحيفه

--> ( 1 ) - خلقان و بضم خاء و سكون لام جمع خلق است بفتحتين كه بمعنى جامهء كهنه باشد و گفته‌اند : ( 2 ) - باز آن يعنى با آن ، و تحقيقى در اين باب ضمن معرفى خصائص اين تفسير خواهد آمد .